Deska sztorcowa czy wzdłużna? Różnice, zalety i wybór

Szukając dobrej deski do krojenia z litego drewna, szybko trafisz na dwa pojęcia: deska sztorcowa i deska wzdłużna. Obie mogą być zrobione z tego samego gatunku, np. dębu, jesionu lub buku, a mimo to pracuje się na nich inaczej. Różnica nie leży w samym drewnie, tylko w tym, jak ułożone są jego włókna. W tym artykule wyjaśniamy, co to jest deska sztorcowa, czym różni się od wzdłużnej i jak dopasować jedną z nich do swojej kuchni.

Co to jest deska sztorcowa?

Deska sztorcowa (ang. end grain) to deska, w której włókna drewna ustawione są pionowo, czyli prostopadle do powierzchni roboczej. Powstaje z wielu krótkich kostek drewna sklejonych tak, by na blat wychodziły ich przekroje poprzeczne, te same, które widać na pniu po ścięciu drzewa, ze słojami w formie łuków i pierścieni. Efektem jest charakterystyczny wzór przypominający szachownicę lub mozaikę.

Najprościej wyobrazić to sobie jako pęczek bardzo cienkich słomek ustawionych na sztorc. Ostrze noża nie przecina włókien w poprzek, tylko wchodzi między nie i lekko je rozsuwa. Po wyjęciu noża włókna w dużej mierze wracają na miejsce, dlatego mówi się, że ślady cięcia na desce sztorcowej się „zamykają”.

Co to jest deska wzdłużna?

Deska wzdłużna (bywa też nazywana deską z włóknem wzdłużnym, ang. edge grain lub long grain) składa się z listew sklejonych bokami. Włókna biegną poziomo, wzdłuż deski, równolegle do powierzchni krojenia. To najbardziej klasyczna konstrukcja, którą zna większość osób z rodzinnych kuchni.

Nóż na desce wzdłużnej tnie w poprzek włókien albo wzdłuż nich, zostawiając wyraźniejsze rysy. Taka deska jest za to cieńsza, lżejsza i prostsza w produkcji, co przekłada się na niższą cenę.

Deska sztorcowa czy wzdłużna: porównanie

Poniższa tabela zbiera najważniejsze różnice w jednym miejscu. Wymiary i ceny odnoszą się do desek z naszej oferty.

Cecha	Deska sztorcowa	Deska wzdłużna
Układ włókien	Pionowo, przekrojem do góry	Poziomo, wzdłuż deski
Wygląd	Szachownica, mozaika słojów	Podłużne pasy i równe linie słojów
Wpływ na noże	Nóż wchodzi między włókna, wolniej się tępi	Ostrze przecina włókna, tępi się nieco szybciej
Ślady po krojeniu	Mniej widoczne, częściowo się zamykają	Bardziej widoczne z czasem
Grubość (S / M / L)	3,5 / 4 / 4,5 cm	2 / 2,5 / 3 cm
Waga i stabilność	Cięższa, stabilna, nie przesuwa się	Lżejsza, łatwa do przenoszenia
Pielęgnacja	Chłonie więcej oleju, wymaga regularnego olejowania	Prostsza, mniej wymagająca
Wrażliwość na wilgoć	Większa przy zaniedbaniu (ryzyko pęknięć)	Mniejsza
Cena (S / M / L)	199 / 249 / 349 zł	119 / 149 / 189 zł

Zalety deski sztorcowej

Przyjazna dla noży

To najczęściej wymieniany argument za deską sztorcową. Ponieważ ostrze trafia między włókna, a nie tnie ich w poprzek, krawędź noża pracuje łagodniej. Jeśli korzystasz z dobrych noży i nie chcesz ich często ostrzyć, różnicę odczujesz.

Mniej widoczne ślady

Powierzchnia sztorcowa lepiej znosi codzienne krojenie. Rysy nie układają się w głębokie bruzdy, a deska dłużej wygląda estetycznie.

Masa i stabilność

Deska sztorcowa jest grubsza i wyraźnie cięższa. Przy porcjowaniu mięsa, krojeniu dużych warzyw czy pieczywa nie ślizga się po blacie, a czarne gumowe nóżki, które montujemy w standardzie, dodatkowo ją stabilizują.

Efektowny wygląd

Szachownica słojów sprawia, że deska sztorcowa często stoi na blacie na stałe, a nie chowa się w szafce. Szczególnie dobrze widać to na dębie i jesionie, które mają wyraźny rysunek drewna.

Zalety deski wzdłużnej

Lżejsza i poręczniejsza

Grubość 2–3 cm sprawia, że deskę wzdłużną łatwo podnieść jedną ręką, przełożyć do zlewu i wstawić na krawędź do wyschnięcia. To dobry wybór do szybkiego krojenia na co dzień: warzyw, owoców, ziół czy sera.

Prostsza pielęgnacja

Deska wzdłużna chłonie mniej wody i oleju, więc lepiej znosi drobne zaniedbania. Też trzeba ją olejować, ale wybacza więcej.

Niższa cena

Konstrukcja z listew wymaga mniej pracy niż sklejanie setek kostek. Dlatego deska wzdłużna kosztuje u nas od 119 zł, a deska sztorcowa od 199 zł. To często wybierana pierwsza porządna deska albo prezent.

Wady, o których warto wiedzieć

Żadna konstrukcja nie jest idealna, dlatego uczciwie zestawiamy też słabsze strony.

• Deska sztorcowa chłonie więcej wilgoci przez odsłonięte końce włókien. Pozostawiona w kałuży, umyta w zmywarce albo długo nieolejowana może popękać lub się rozkleić. Wymaga więc systematycznej pielęgnacji. Jest też ciężka, co nie każdemu odpowiada.
• Deska wzdłużna szybciej pokazuje ślady noża i nieco mocniej tępi ostrza. Przy intensywnym krojeniu z czasem trzeba ją przeszlifować i naolejować, by odświeżyć powierzchnię.

Jak dbać o każdą z nich, krok po kroku opisujemy w poradniku jak dbać o deskę do krojenia.

Którą deskę wybrać?

Wybór zależy od tego, jak gotujesz i ile czasu chcesz poświęcić na pielęgnację.

Wybierz deskę sztorcową, jeśli:

• masz dobre noże i zależy ci na ich ostrości,
• często kroisz mięso, duże pieczywo lub większe porcje,
• deska ma stać na blacie jako stały element kuchni,
• nie przeszkadza ci olejowanie co kilka tygodni.

Wybierz deskę wzdłużną, jeśli:

• potrzebujesz lekkiej deski do szybkiego krojenia na co dzień,
• chcesz mieć deskę łatwą w przenoszeniu i myciu,
• szukasz solidnej deski z litego drewna w niższej cenie,
• wolisz mniej wymagającą pielęgnację.

Wiele osób kończy z obiema: sztorcową jako główną deską roboczą i mniejszą wzdłużną do owoców, ziół czy szybkich przekąsek.

Gatunek drewna i rozmiar

Rodzaj deski to dopiero pierwsza decyzja. Drugą jest gatunek drewna. Dąb jest twardy i ma wyraźny rysunek słojów, jesion jest jaśniejszy i sprężysty, a buk ma jednolitą, gładką strukturę i jest u nas około 10% tańszy. Szczegółowo porównujemy je w artykule jakie drewno na deskę do krojenia.

Trzecia decyzja to rozmiar. Deski sztorcowe oferujemy w wymiarach S 30×20, M 40×30 i L 50×35 cm, a wzdłużne w wymiarach S 30×20, M 40×25 i L 45×30 cm. Jak dobrać rozmiar do blatu, zlewu i sposobu gotowania, wyjaśniamy w tekście jaki rozmiar deski do krojenia wybrać.

Do obu rodzajów desek możesz dodać rowek na sok (+40 zł), który zatrzymuje płyny z mięsa czy owoców, oraz uchwyty (+35 zł) ułatwiające podnoszenie. Wszystkie opcje zestawisz i od razu zobaczysz cenę w konfiguratorze deski.

Jak powstają nasze deski

Każdą deskę kleimy i wykańczamy ręcznie z litego drewna. Deskę sztorcową składamy z wielu kostek, a po sklejeniu wyrównujemy i szlifujemy powierzchnię tak, by wzór szachownicy był równy i gładki w dotyku. Deskę wzdłużną składamy z dobranych listew. Obie na koniec zabezpieczamy olejem bezpiecznym do kontaktu z żywnością i montujemy czarne gumowe nóżki.

FAQ: najczęstsze pytania o deski sztorcowe

Czy deska sztorcowa jest lepsza od wzdłużnej?

Nie ma jednej lepszej deski. Deska sztorcowa jest łagodniejsza dla noży, stabilniejsza i mniej pokazuje ślady krojenia, ale jest droższa, cięższa i wymaga regularnego olejowania. Deska wzdłużna jest lżejsza, tańsza i łatwiejsza w pielęgnacji.

Czy deska sztorcowa pęka?

Dobrze sklejona i regularnie olejowana deska sztorcowa służy długo. Ryzyko pęknięć rośnie przy zmywarce, moczeniu w wodzie, suszeniu na płasko w mokrym miejscu i długim braku oleju.

Jak często olejować deskę sztorcową?

Zwykle co kilka tygodni, a częściej, gdy drewno robi się matowe i jaśniejsze albo woda przestaje się na nim perlić. Nowa deska dobrze przyjmuje kilka warstw oleju na start.

Czy można kroić surowe mięso na desce sztorcowej?

Tak. Po krojeniu umyj deskę ręcznie ciepłą wodą z odrobiną płynu, osusz i postaw na krawędzi. Dla wygody możesz dodać rowek na sok, który zatrzyma płyny. Swoją deskę skonfigurujesz w konfiguratorze.